Kisan Janar Murtala Ramat Muhammed: Cikakken Tarihi Kan Buka Suka Dimka da Juyin Mulkin 1976

Gabatarwa 

A ranar 13 ga Fabrairu, 1976, Najeriya ta shiga wani mummunan yanayi na girgiza da alhini. A wannan rana ne aka kashe Shugaban Ƙasa na Soja, Janar Murtala Ramat Muhammed, wanda yake ɗaya daga cikin shugabannin da jama’a suka fi kauna a tarihin ƙasar.

Kisan ya kasance sakamakon yunkurin juyin mulki da Laftanar Kanal Buka Suka Dimka ya jagoranta. Ko da yake Murtala ya yi mulki na kwanaki 201 kacal, sauye-sauyen da ya fara sun girgiza tsarin mulkin Najeriya tare da ɗora harsashi mai ƙarfi na adalci, tsabta da kishin ƙasa.

👤 Wane ne Janar Murtala Ramat Muhammed?

Murtala Muhammed an haife shi a Kano a shekarar 1938. Ya shiga rundunar sojin Najeriya tun yana matashi, kuma ya yi fice wajen kishin ƙasa, tsauri da riƙe gaskiya.

Janar Murtala Ramat Muhammed


Bayan juyin mulkin 1975 da ya kifar da Janar Yakubu Gowon, Murtala ne ya zama Shugaban Ƙasa. A cikin ƙanƙanin lokacin da ya yi, ya:

  • Fara yaƙi da cin hanci da rashawa a hukumomin gwamnati
  • Yi ritayar manyan jami’ai da dama domin sabunta tsarin mulki
  • Mayar da hankali kan mayar da babban birnin ƙasa daga Legas zuwa Abuja
  • Ƙarfafa Najeriya a fagen siyasar Afirka, musamman wajen goyon bayan ‘yancin kai ga ƙasashen Afirka

Saboda tsantsar gaskiya da tsari, Murtala ya samu ƙauna mai yawa daga talakawa – amma hakan ya kuma sa ya samu maƙiya daga wasu manyan jami’ai da masu ruwa da tsaki a kasar.

👤 Wane ne Buka Suka Dimka?

Buka Suka Dimka jami’in soja ne daga kabilar Angas a Jihar Filato.

Ya samu horon soja a Port sea, Australia, inda ya kammala a shekarar 1963.

Kafin 1976, Dimka yana rike da muƙamin: 👉 Director of Army Physical Training (DAPT) – wato shugaban horar da sojoji ta fuskar ƙarfi da motsa jiki.

Dimka mutum ne mai tsauri a ra’ayi, kuma yana cikin waɗanda ba su ji daɗin tsauraran matakan da Murtala ya ɗauka ba.

❓ Me ya sa Dimka ya jagoranci juyin mulkin 1976?

Dimka da abokan shiryensa sun bayyana wasu dalilai da suka ce sun tilasta musu yin juyin mulki:

  • 👉 Murtala ya ritayar manyan jami’ai da yawa ba bisa hakki ba
  • 👉 Sun zarge shi da karkatar da ƙasar zuwa tsarin gurguzu (Marxism)
  • 👉 Wasu daga cikinsu suna son dawo da Janar Yakubu Gowon kan mulki (duk da cewa Gowon ya musanta sanin shirin)

A zahiri, tarihi ya nuna cewa juyin mulkin ya fi zama ƙoƙarin wasu sojoji na dawo da tsohon tasirinsu da iko.

🕯️ Abin da ya faru a ranar 13 ga Fabrairu, 1976

Ranar Juma’a ce, wadda daga baya aka riƙa kiran ta “Bakar Juma’a”.

Da safe, Janar Murtala Muhammed yana kan hanyarsa zuwa ofis dinsa a Dodan Barracks, Legas, cikin motar Mercedes-Benz. Kamar yadda ya saba, bai yi tafiya da manyan motocin tsaro masu yawa ba.

A kan titin Ikoyi, motarsa ta tsaya sakamakon cunkoson ababen hawa. A nan ne:

👉 Dimka da wasu sojoji suka yi kwanton bauna

👉 Suka kai hari kan motar

👉 Janar Murtala ya rasu nan take tare da Lt. Akintunde Akinterinwa (ADC dinsa) da direbansa

Wannan lamari ya girgiza ƙasar baki ɗaya.

📻 Yunkurin Kwace Gwamnati

Bayan harin, Dimka ya je gidan rediyon NBC a Legas, inda ya karanta sanarwa yana cewa:

  • An kifar da gwamnatin Murtala
  • An kafa dokar ta-baci
  • Sojoji su bi umarninsa

Sai dai juyin mulkin bai samu nasara ba saboda.

  • 👉 Janar Theophilus Danjuma ya jagoranci dakile shirin
  • 👉 Ya tura sojoji ƙarƙashin jagorancin Ibrahim Badamasi Babangida (IBB)
  • 👉 Aka ƙwato gidan rediyo

🏃 Gudun Hijira da Kama Dimka

Dimka ya ɓuya na kusan makonni uku, yana sauya wurare daga Legas zuwa jihohin Kudu maso Gabas.

A ƙarshe: 📍 An kama shi a Afikpo, Jihar Ebonyi (a yanzu) a  Ranar: 6 ga Maris, 1976

An gurfanar da shi gaban kotun soja (Military Tribunal), aka same shi da laifin: 👉 Cin amanar ƙasa

👉 Jagorantar kisan shugaban ƙasa

⚖️ Hukuncin Ƙarshe

Bayan shari’a:

📅 Ranar 15 ga Mayu, 1976

📍 A Gidan Yarin Kirikiri, Legas

👉 An kashe Buka Suka Dimka ta hanyar harbi

Haka labarin wanda ya kashe Janar Murtala Muhammed ya ƙare cikin takaici.

⭐ Gado da Tarihin Murtala Muhammed

Duk da gajeren mulkinsa, Murtala Muhammed ya bar gado mai ƙarfi:

🏛️ Fara aikin gine-ginen Abuja a matsayin babban birni

⚖️ Ƙarfafa adalci da gaskiya

🇳🇬 Gina Najeriya mai kishin Afirka

Har yau, ana tuna shi a matsayin: 👉 Shugaba mai tsabta, jajircewa da kishin ƙasa.

🔚 Kammalawa

Labarin Buka Suka Dimka da kisan Murtala Muhammed ya kasance ɗaya daga cikin mafi baƙin shafuka a tarihin Najeriya. Ya nuna yadda son zuciya, rashin haƙuri da yunƙurin kwace iko ke iya jefa ƙasa cikin bala’i.

Tambayoyi da Amsoshi (FAQs)

1. Waye Janar Murtala Ramat Muhammed?

Janar Murtala Ramat Muhammed tsohon shugaban ƙasa ne na soja a Najeriya wanda ya yi mulki daga 1975 zuwa 1976. An san shi da gaskiya, kishin ƙasa da yaƙi da cin hanci.

2. Waye Buka Suka Dimka?

Buka Suka Dimka Laftanar Kanal ne a rundunar sojin Najeriya wanda ya jagoranci yunkurin juyin mulkin 1976 da ya kai ga kisan Janar Murtala Muhammed.

3. Me ya sa aka kashe Murtala Muhammed?

An kashe shi sakamakon yunkurin juyin mulki da wasu sojoji suka yi, inda suka nuna rashin amincewa da tsauraran matakan da ya ɗauka kan gwamnati da sojoji.

4. A ina aka kashe Murtala Muhammed?

An kashe shi a kan titin Ikoyi, Legas, yayin da yake kan hanyarsa zuwa Dodan Barracks.

5. Shin juyin mulkin Dimka ya yi nasara?

A’a. Juyin mulkin bai yi nasara ba domin sojoji ƙarƙashin Theophilus Danjuma da IBB sun dakile shi.

6. Me ya faru da Buka Suka Dimka?

An kama shi a Afikpo, Jihar Ebonyi, aka gurfanar da shi gaban kotun soja, sannan aka kashe shi ta hanyar harbi a ranar 15 ga Mayu, 1976.

7. Mene ne gadon Murtala Muhammed?

Ya bar gado na gaskiya, kishin ƙasa, yaƙi da rashawa, da kuma fara shirin mayar da babban birnin ƙasa zuwa Abuja.

References / Sources 

1. Wikipedia contributors. (n.d.). Murtala Muhammed. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved February 10, 2026, from https://en.wikipedia.org/wiki/Murtala_Muhammed

2. Wikipedia contributors. (n.d.). Bukar Suka Dimka. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved February 10, 2026, from https://en.wikipedia.org/wiki/Bukar_Suka_Dimka

3. Dawodu, S. (n.d.). The Dimka’s coup attempt of February 13, 1976. Dawodu.com. Retrieved February 10, 2026, from https://www.dawodu.com/articles/the-dimkas-coup-attempt-of-february-13-1976-396

4. Olatunji, D. (2016, February 13). Remembering 
General Murtala Muhammed. The Guardian Nigeria. https://guardian.ng/sunday-magazine/newsfeature/remembering-general-murtala-muhammed/

5. TheCapital.ng. (2019). Babangida finally spills how and why General Murtala Mohammed was assassinated in 1976. https://www.thecapital.ng/babangida-finally-spills-how-and-why-general-murtala-mohammad-was-assassinated-in-1976/

Comments

Popular posts from this blog

DDoS Attack Explained: Types and How it Works

How Robotic Center in Lagos are Training Young Nigerians in AI and Robotics

The Key Economic Hub in East Africa: Is Kenya Doing Well Economically?